پرونده "از بین الملل تا خودگردان" مرجع

پاسخ به فلسفه وجودی دانشجویان بین الملل ( پولی)

دانشجویان بین الملل

از زمانی که زمزمه شروع دوره های بین الملل ( دانشجویان بین الملل یا پولی) در دانشگاه های بزرگ علوم پزشکی کشور پیچید، در مقابل موج مخالفت دانشجویانی که با کنکور سراسری وارد دانشگاه می شدند، مجریان طرح دلایلی مانند مرسوم بودن کسب درآمد دانشگاه ها از شهریه و جلوگیری از خروج ارز را مطرح می کنند. استدلال های غیر رسمی مانند مخالفت با تحصیل مجانی و نقش منشاء طبقاتی پزشکان در مشکلات فعلی نیز به گوش می رسد. در این مطلب به این دلایل می پردازیم.

مرسوم بودن دریافت شهریه در دنیا

اتحادیه اروپا[۱]: در اتحادیه اروپا هزینه تحصیل با وجود سطح بالای دانشگاه ها نسبت به سایر قاره ها بسیار پایین است. بجز در مورد بریتانیا، دانشجویان هر کشور می توانند بدون پرداخت هزینه بالاتر در کشور های دیگر اتحادیه اروپا به تحصیل بپردازند. در هر سال حدود ۱۵ میلیارد یورو به شکل کمک هزینه دانشجویی در اتحادیه اروپایی به دانشجویان خود اتحادیه و خارج از آن پرداخت می شود.

اتریش: هزینه ای برای تحصیل افراد عضو اتحادیه اروپا دریافت نمی شود و برای افراد دارای تابعیت بجز اتحادیه اروپا این مبلغ ۶۰۰ تا ۱۵۰۰ یورو در سال برای است.

دانمارک: هزینه ای برای تحصیل افراد عضو اتحادیه اروپا دریافت نمی شود. برای افراد دارای تابعیت بجز اتحادیه اروپا این مبلغ ۶۰۰۰ تا ۱۶۰۰۰ یورو در سال برای است

 فنلاند : تحصیل مستقل از ملیت مجانی است. دوره فوق لیسانس برای اعضای اتحادیه اروپا مجانی و برای سایرین از ۲۵۰۰ تا ۱۲۰۰۰ یورو است.

در فرانسه هزینه از ۲۰۰ تا ۶۵۰ یورو در سال متغیر است. و برای اعضای اتحادیه اروپا و سایرین فرقی ندارد.

در آلمان دانشگاه ها تنها حق دارند تا ۱۰۰۰ یورو در سال ( ۵۰۰ یورو هر ترم) دریافت کنند که بسیاری از دانشگاه ها این مبلغ را هم طلب نمی کنند. و فرقی میان دانشجویان اتحادیه اروپا و سایرین نیست.

در ایتالیا هزینه تحصیل به میزان درآمد خانواده دانشجو بستگی دارد.

در هلند هزینه برای اعضای اتحادیه اروپا ۱۸۳۵ یورو و برای سایرین ۲۰۰۰۰ یورو است، البته می توانند برای دریافت کمک هزینه تحصیلی هم اقدام کنند.

در نروژ مستقل از تابعیت دانشجو تحصیل مجانی است.

در اسپانیا هر دولت محلی سیاست خاض خودش در دریافت شهریه را دارد.

در سوئد، شهریه ۹۰۰۰ تا ۱۵۰۰۰ یورویی برای افراد خارج ارز اتحادیه اروپا وجود دارد و البته کمک هزینه تحصیلی به دانشجویان بعضی کشور های جهان سوم پرداخت می شود.

بریتانیا: گذشته از اینکه در کل بریتانیا تا سال ۱۹۹۸ شهریه ای پرداخت نمی شد، از سال ۱۹۹۸ بخش انگلیس اجازه دریافت شهریه را به دانشگاه ها داده است که این موضوع شامل بخش های دیگر بریتانیا یعنی ایرلند شمالی، اسکاتلند و ولز نمی شود. در این شرایط برای دانشجویان خارجی دریافت شهریه مرسوم بوده است اما مبنای بین المللی محسوب شدن دانشجو نه رتبه آزمون ورودی که تابعیت کشور های دیگر است.

در ایالات متحده آمریکا [۲]:

به نظر می رسد که برهنه ترین شکل سرمایه داری را باید در ایالات متحده دید اما با وجودیکه در ایالات متحده شهریه سالانه تحصیل پزشکی در دانشگاه های عمومی به طور متوسط ۳۱ هزار دلار برای افراد ساکن در همان ایالت و ۵۵ هزار دلار برای افراد ساکن در سایر ایالات است، گستره وسیعی از کمک هزینه های تحصیلی و وام ها کمک می کند که تحصیل برای افراد محروم نیز امکانپذیر باشد. قسمت عمده دانشجویان پزشکی بخش مهمی از هزینه تحصیل خود را از این راه ها تامین می کنند. میانه مبلغ وامی که دانشجویان پزشکی در آمریکا در هنگام فارغ التحصیلی بدهکار هستند، ۱۷۵ هزار دلار است که البته با توجه به درآمد سالیانه یک پزشک خانواده که ۱۶۱ هزار دلار است به راحتی قابل باز پرداخت است. تحصیل پزشکی در حقیقت یک سرمایه گزاری بلند مدت به حساب می آید. کمک هزینه ها و وام های دولتی متعدد وجود دارد که افراد با پرکردن فرم Free Application for Federal Student Aid (FAFSA) برای آنها اقدام می کنند. در کنار اینها افرادی که قبول می کنند تا در سیستم بهداشتی اولیه کار کنند و برای مدتی مشخص تعهد کاری بدهند، می توانند از کمک هزینه های دیگری متعلق به ارتش آمریکا و وزارت بهداشت آمریکا استفاده کنند. برنامه های کمک هزینه مخصوصی هم برای افراد متعلق به اقلیت های نژادی وجود دارد.

دانشگاه های بزرگ مانند هاروارد که هزینه تحصیل پزشکی بالایی دارند ( حدود ۵۵ هزار دلار شهریه سال اول پزشکی) دفتر هایی را با وظیفه کمک به تامین هزینه دانشجویان اختصاص داده اند. این دفاتر با استفاده از منابع دولتی، خصوصی و کمک خود دانشگاه به دانشجویان برای تامین هزینه تحصیل ( نه تنها شهریه بلکه هزینه زندگی) کمک می کنند. در مورد دانشکده پزشکی هاروارد برای مثال در سال تحصیلی ۲۰۱۴-۲۰۱۵ دفتر کمک مالی دانشکده پزشکی هارواد، ۳۴ میلیون دلار در قالب وام و کمک هزینه برای دانشجویان فراهم نمود.[۳] فرایند پذیرش در دانشکده پزشکی مستقل از فرایند تامین مالی بوده و کمیته پذیرش نمی تواند شرایط مالی پرداخت دانشجو را در پذیرش او لحاظ کند. نحوه کمک مالی به وضعیت مالی خانوادگی بستگی دارد و میزان نیاز مالی دانشجو با تفریق میزان کمک خانواده از کل هزینه بدست می آید و از خانواده دانشجویان از طبقه متوسط با درآمد کمتر از ۱۰۰ هزار دلار انتظار نمی رود که کمک مالی نمایند اما درصد کمک مالی لازم با افزایش درآمد بیشتر می شود .[۴] برنامه های دیگری مثل برنامه MD-PhD (پزشک دانشمند) که میان هاروارد و MIT برگزار می شود هم تا حدود ۱۰-۱۳ نفر را درسال تحت پوشش کمک مالی خود می برند.[۵]

در نهایت به نظر می رسد با توجه به تعدد برنامه های حمایتی و وام های تحصیلی امکان ادامه تحصیل برای دانش آموزان نخبه در هر صورت مهیا باشد.

در ایران اما با وجودیکه طرح، عنوان دانشجویان بین المللی را یدک می کشد تا یادآور پرداخت مالی دانشجویان خارجی در اتحادیه اروپا باشد، اما فلسفه این موضوع که در حقیقت مجانی بودن تحصیل برای افراد دارای تابعیت خود اتحادیه اروپاست را فراموش می کند. از سوی دیگر این مدل از پرداخت حتی با مدل پرداخت مهد سرمایه داری دنیا یعنی ایالات متحده هم که فرایند پذیرش مستقل از فرایند تامین مالی است متفاوت است. چنانکه یکی از فاکتور های اصلی پذیرش در شعبه های بین الملل اثبات تمکن مالی خانواده هاست که باز با فلسفه نقش کمتر خانواده ها در صورت عدم تمکن مالی در ایالات متحد نه تنها متفاوت بلکه متضاد است.

 به نظر می رسد در کنار پرداخت شهریه در کشور های دیگر، روش های بسیاری برای امکانپذیر نمودن تحصیل برای افراد کم درآمد و همچنین جلوگیری از ورود افراد به صرف سرمایه داری طراحی شده باشد. الگو برداری ناقص در این زمینه تنها منجر به تضعیف کیفیت آموزش و بی عدالتی آموزشی منتهی می شود. گذشته از اینکه ما در زمینه عدالت باید از کشور هایی مانند ایالات متحده پیش باشیم نه اینکه از این نظر وضعیت آنها الگوی ما قرار بگیرند.

اما به نظر می رسد در فرایند پذیرش دانشجویان پولی تغییراتی در حال انجام است. در سال تحصیلی اخیر، نام پردیس بین الملل به پردیس خودگردان تبدیل شد اما این تنها تغییر طرح نیست. کد رشته پردیس خودگردان دانشگاه های دولتی مانند هر کد رشته دیگری در انتخاب رشته داوطلبان به رقابت گذاشته می شود و میزان در آمد و کمک هزینه اجباری تقبل شده در روز ثبت نام تعیین کننده نخواهد بود. حتی به نظر می رسد خانواده های متوسط رو به بالا، تحصیل غیررایگان فرزندانشان در دانشگاه های دولتی مطرح را به فرستادنشان به دانشگاه های تیپ ۲ و ۳ رایگان ترجیح می دهند و مثلا رتبه کد رشته پردیس خودگردان دانشگاه علوم پزشکی تهران از رتبه قبولی کد رشته تحصیل رایگان یک دانشگاه کوچک در شهرستان بالاتر باشد. این تغییر را می توان تلاشی برای نزدیک شدن به مدل آمریکایی تحصیل دانست. با این تفاوت که آموزش رایگان از جمله حقوق مصرح در قانون اساسی ایران است.

حتی با در نظر داشتن تفکیک احتمالی میان فرایند پذیرش و بررسی بنیه مالی باید این نکته را مد نظر داشت که تبدیل کردن صندلی های تحصیل رایگان در رشته پزشکی به صندلی پولی برداشت از سهم افراد فقیرتر از بودجه به نفع ثروتمندان است. سالها برای بوجود آمدن و توسعه این صندلی ها به خرج کشور هزینه شده است و این هزینه اکنون به شکل یارانه به کسانی داده می شود که قادر به پرداخت هزینه تحصیل باشند. به نظر می رسد می توان آن را یارانه تحصیلی به ثروتمندان تلقی نمود.

جلوگیری از خروج ارز

یکی از استدلال های موافقین طرح مبتنی بر جلوگیری از خروج ارز از کشور برای تحصیل پزشکی در خارج از کشور است. موافقین می گویند که تا پیش از طرح دانشجوی بین الملل، افرادی که به هر قیمتی به دنبال تحصیل پزشکی بودند برای تحصیل پزشکی در دانشگاه های خارجی مقدار قابل توجهی ارز از کشور خارج می کردند که با طرح دانشجوی پولی این معضل برطرف می شود.

در مقابل مخالفین استدلال های دیگری مطرح می کنند.

میزان ارز خارج شده: در مورد میزان ارز خارج شده برای تحصیل پزشکی هیچ اطلاعات موثقی وجود ندارد. حتی در مورد تعداد افرادی که پس از طرح دانشجوی بین الملل عطای تحصیل در خارج را به لقایش بخشیدند وجود ندارد. در ضمن به نظر می رسد این میزان ارز خارج شده قابل مقایسه با سرمایه مالی و انسانی نباشد که کشور با خروج فارغ التحصیلان پزشکی دانشگاه های دولتی از دست می دهد. اگر مبنی بر جلوگیری از خروج سرمایه های کشور است باید برای سرمایه های به ثمر نشسته هم فکری کرد.

اشتباه در راه حل: موافقین می گویند دو حالت برای تحصیل افراد خارج از کشور وجود دارد، یا اینکه افرادی که برای تحصیل پزشکی به خارج از کشور می روند وارد دانشگاه های مطرح دنیا می شوند و برگشتشان به کشور با برگرداندن دانش روز پزشکی همراه است که در این صورت نه تنها نباید از تحصیلشان نگران بود، بلکه باید از آن استقبال هم کرد. و یا اینکه افراد برای تحصیل پزشکی به دانشگاه هایی می روند که از کیفیت برتری نسبت به دانشگاه های ایرانی برخوردار نیستند که در آن صورت هم راه حل نپذیرفتن مدرک پزشکی آنهاست.

تحصیل نباید مجانی باشد

در این میان عده ای استدلال می کنند که هزینه تحصیل عمومی از بودجه عمومی تامین می شود که نوعی استفاده از سهم همه برای تحصیل عده ای خاص است. گذشته از اینکه این نگاه اولترا راستگرا ریشه در محافظه کاری اقتصادی شدید دارد و البته قانون اساسی، تحصیل رایگان را از وظایف حاکمیت می داند، تحصیل مجانی یکی از سازوکار هائیست که به دینامیسم طبقات کمک می کند. بدون تحصیل رایگان احتمال جابجایی یک فرد به طبقه بالاتر بسیار کمتر می شود. دانشگاه به خاطر ویژگی تحصیل رایگان، اکنون بستری برای ارتباط بین افراد با وضعیت های اقتصادی متفاوت است و کارویژه ای فرهنگی نیز دارد که در صورت لغو تحصیل مجانی، به باشگاهی جهت اقشار بالا دست تبدیل می شود. در کنار این مسئله توانمند سازی اقشار پائین دست جامعه از طریق تحصیل رایگان را می توان یکی از شرافتمندانه ترین یارانه های دولتی دانست. با این پیشفرض سالها هر هزینه ای برای امکانات دانشگاه های دولتی در حقیقت یارانه ای بوده که به افراد مستقل از وضعیت مالی آنها پرداخت می شد، اگر در غرب دانشگاه ها با هزینه شهریه اداره می شود اما جزءی از اموال عمومی نیز نیستند. از دولت ها انتظار می رود امکان استفاده از اموال عمومی را برای همه اقشار فراهم کنند. اختصاص دادن صندلی های دانشگاه های بزرگ که سالها برای توسعه آنها خرج شده است به افرادی که توانایی پرداخت شهریه را دارند در حقیقت پرداخت یارانه تحصیلی به اقشار ثروتمند جامعه خواهد بود.

پزشکان و دانشمندان باید از ثروتمندان باشند

یکی از استدلال هایی که ۳۰ سال پس از انقلاب از کنج خانه های اشرافی آرام آرام به سطح جامعه بر می گردد این است که ریشه مشکل رابطه مالی پزشکان و بیماران در حقیقت در نیاز اقتصادی پزشکان به علت منشاء طبقاتی آنهاست، پزشکی که از خانواده ای فقیر می آید همیشه در پی مال اندوزی و جبران کمبود های دوران کودکی خود است اما پزشکی که از طبقات بالاست، به بیماران خود به مانند منابع درآمد نگاه نمی کند. این استدلال بر این پایه بنا شده که طبقات بالا دست مناعت طبع بیشتری در کسب در آمد دارند که البته مشاهدات نمی تواند چنین پیشفرضی را تایید نماید. از سوی دیگر می توان استدلال کرد که پزشکان با منشاء طبقاتی پایین از درد رنج محرومان مطلع هستند و با گوشت و پوست خود آن را لمس کرده اند و بنابراین نگاه مهربانانه تری به آنان دارند. استدلال دیگر این است که اگر دانشمندان از طبقات بالا باشند برای طرح های تحقیقاتیشان در به در به دنبال بودجه های دولتی نمی افتند و کارشان را خود پیش می برند. در مورد طبقه اجتماعی دانشمندان باید استدلال کنندگان را به این نکته متوجه نمود که سالهاست علم و گسترشش از تفریح مورد علاقه آریستوکرات ها به شغل و حرفه ای تمام وقت تبدیل شده است، حتی می توان گسترش انفجاری آن در قرن بیستم را به علت درگیر شدن افرادی دانست که به شکل شغل به آن نگاه می کنند و از قبلش منفعت اقتصادی می برند. تصور پیرمردان نجیب زاده سرخوشی که با افتادن سیبی بر سرشان جاذبه را کشف می کنند تصوری کودکانه از علم و پیشرفت آن است که نسبتی با واقعیت سخت و طاقت فرسای کار علمی ندارد. در ضمن در قرن ۲۱ و با پیشرفت علم دیگر با خرج شخصی یک ابزار آزمایشگاهی هم نمی توان تهیه کرد، چه برسد به پیشبرد مرز ها دانش، دوران دانشمندان ذره بین به دست تمام شده است.

[۱] پورتال تحصیل در اتحادیه اروپا

[۲] پایگاه اتحادیه دانشکده های پزشکی آمریکا

[۳] پایگاه دانشکده پزشکی دانشگاه هاروارد، دفتر کمک مالی

[۴] پایگاه دانشکده پزشکی دانشگاه هاروارد، دفتر کمک مالی، بخش نیاز مالی

[۵] پایگاه دانشکده پزشکی دانشگاه هاروارد، بخش پذیرش برنامه ام دی، پی اچ دی

درباره نویسنده

نوید مقدم

نوید مقدم، پزشک و دستیار تخصصی پزشکی ورزشی
دانش آموخته پزشکی و بهداشت عمومی از دانشگاه علوم پزشکی تهران

پاسخ بدهید

3 نظر برای مطلب "پاسخ به فلسفه وجودی دانشجویان بین الملل ( پولی)"

مرا مطلع کن از
avatar
مرتب کردن براساس:   جدیدترین نظر | قدیمی ترین نظر | نظر با بالاترین رای
سولومون
Guest

بسیار عالی
احسنت

Mohsen Rostami
Guest

خیلی عالی بود. ممنون از مقاله. امیدوارم دوستان تاثیرگذار در سیاست ها هم نگاهی به مقاله بندازند.
به نظر میرسه آموزش عالی در کشور از حیطه هایی بوده که در سال های گذشته حسابی مورد مهرورزی قرار گرفته. انشالا تدبیر دولت شامل حال آموزش عالی هم بشه! بنده هم مثل آقای رییس‌جمهور فعلا دلواپس نیستم! بیشتر امیدوارم!

بنیامین
Guest

خیلی عالی بود. ممنونم از شما!

wpDiscuz
Powered by Themes24x7