فراسوی پزشکی

نان یا شاتل فضایی؟ توسعه نامتوازن

شاتل بوران

۲۱ دسامبر ۱۹۸۸، روز اولین پرواز آنتونوف ۲۲۵ بود، هر کسی که عظمت این پرنده آهنین را در آسمان می دید، حتی به ذهنش خطور نمی کرد که تنها ۳ سال بعد قرار است قدرتی که با ساختن این پرنده، صنایع هوانوردیش را به رخ رقیب کشید از هم بپاشد و پس از آن جوانان با کوکا کولایی که سالها از نوشیدنش محروم بودند در میدان سرخ بر جسدش پای بکوبند. آنتونف ۲۸۵ تنی ساخته شده بود تا در برنامه فضایی شوروی شاتل های فضایی بوران را حمل کند، شاتل های بوران را شاید به واقع بتوان پیچیده ترین ماشین ساخت بشر دانست، شاتل های آمریکایی در برابر بوران بشدت ناکارامد به نظر می آمدند، این شاتل فضایی  برتری های قابل توجهی به نمونه های آمریکایی داشت، میزان بار حمل شده توسط بوران بیشتر از شاتل‌های آمریکایی بود و به علت کمتر بودن قطعات تعویضی در هر پرواز، هزینه کمتری را برای پرتاب بعدی تحمیل می‌کرد. شاتل بوران برخلاف شاتل‌های آمریکایی امکان پرتاب، پرواز مداری، و بازگشت و فرود کاملا خودکار و بدون نیاز به سرنشین را دارا بود.

پرده دوم

شرایط نگهداری شاتل های بوران

شرایط نگهداری شاتل های بوران

چند سال گذشت، شوروی به تاریخ پیوست، پروژه غول آنتونوف با همان اولین هواپیما متوقف شد. بوران پس از همان اولین پرواز به پارکینگ رفت، انتظاری از کشور های بحران زده میراث خوار شوروی نمی رفت، مشکل اصلی آن یتیم شده ها گرسنگی بود و مافیای اقتصادی در شرایط بازار به اصطلاح آزاد پس از فروپاشی . سال  ۲۰۰۲ به علت عدم نگه داری صحیح ، نگه دارنده شاتل در پایگاه بایکونر قزاقستان شکست و شاتل هم سقوط کرد ، سقوط شاتل چند کارگر را هم به دام مرگ کشانید.

باقیمانده یکی از نمونه های بوران پس از سقوط نگهدارنده

باقیمانده یکی از نمونه های بوران پس از سقوط نگهدارنده

پرده سوم

آنسوی ماجرا دولت برای دلار دلاری که صرف پروژه های فضایی می کرد باید به کنگره جواب پس می داد. اگر مردم لحظه ای خرج این پروژه ها را ناقض افزایش سطح زندگیشان تشخیص می دادند برنامه می توانست متوقف شود. روس ها شاتل شان را بوران نامیدند، کلمه ای با همان معنی که در فارسی دارد. اولین شاتل آمریکایی را اینترپرایز نامیدند، نامی که اسم سفینه فضایی سریال محبوب استار ترک ( یا آنگونه که در ایران ترجمه شد: پیشتازان فضا ) بود. شاید بتوان با مقایسه این  نامگذاری ها به مقایسه نقش که دولت ها برای مردم عادی در چنین برنامه هایی قائل بودند دست یافت. شاتل بعدی آمریکا چلنجر بود که حس رقابت را نشان می داد، سومین شاتل را  کلمبیا نامیدند،  نام شخصیتی شاعرانه است که نماد زن آمریکاییست. چلنجر و کلمبیا در حوادثی در طول ماموریت خود از بین رفتند. دیسکاوری (کشف) و آتلانتیس شاتل های بعدی بودند و اندیور ( تلاش) آخرین شاتلی بود که ساخته شد، نام اندیور برای شاتل را مسابقه ای که در دبیرستان ها برای انتخاب نام انجام شد تعیین کرد.

 مسئولیت شاتل ها به پایان رسیده است و تمام شاتل های باقیمانده به موزه ها منتقل شدند تا نمادی باشند برای افتخار به گذشته چندین نسل که بوسیله آن ها مرز های علم را گسترش دادند.

شاتل آمریکایی انترپرایز در موزه

شاتل آمریکایی انترپرایز در موزه

اقتصاد نمایشی

 مسئولیت این اتفاقات درد آلود را علاوه بر مشکلات اساسی نظام کمونیستی باید در توسعه نا متوازن و اقتصادی نمایشی جست که ریشه در تفکری ستیزه جویانه دارد. شاید فرق اساسی شوروی و آمریکا نه در تفاوت ایدئولوژیک بلکه در میزان عقلانیتی بود که در عملکرد دولت وجود داشت. هدف اصلی در هیئت حاکمه شوروی اثبات برتری سیاسی، نظامی  و علمی کشور بر جهان سرمایه داری بود، و تمام منابع کشور صرف این رقابت می شد. در صورتیکه مردم عادی از دسترسی برای مثال به خودرویی که معادل خودرو های دسته سوم آمریکایی بود نیز محروم بودند خبر های برنامه فضایی شوروی صفحات روزنامه های مسکو را پر میکرد و گوش مردمان گرسنه را در رادیو ها کر. اما در مقابل اگر نگوییم در عملکرد دولت های غربی برتری جویی بر رقیب اهمیت نداشت اما می توان گفت که اصل اساسی برای این دولت ها بهبود وضعیت کشورشان در تمام جنبه های اقتصادی، فرهنگی، نظامی و علمی بود. اگر از این منظر برتری هم بر رقیب بوجود می آمد چه بهتر. در هیچ دوره زمانی، دولت های غربی به سیاستگذاری و تقسیم بودجه در دانشگاه ها برای تحقیق در ضمینه ای برای برتری جویی  بر رقیب نپرداختند. چه آنکه اصولا چنین توانایی برای دولت برای دخالت در امور علمی متصور نبود. حال آنکه در آنسوی پرده آهنین، حتی تعداد دانشجویان در راستای برنامه های دولت برای به زانو در آوردن جهان رقیب قابل تائید بود.

سرنوشت شوروی باید برای تمامی دولتمردان درسی باشد که نه شاتل بوران توانست شوروی را نجات دهد و نه کاریکاتور رشد علمی در شوروی توانست جهان غرب را به زانو در آورد. و اقتصاد نمایشی که هم آنتنوف ۲۲۵ در آن جا می گیرد و هم کمبود گاه به گاه جوراب راه به جایی نمی برد تا برتری بر رقیب را به رخ کشد و بزودی با نسیمی سخت آرام از هم خواهد پاشید.

درباره نویسنده

نوید مقدم

نوید مقدم، پزشک و دستیار تخصصی پزشکی ورزشی
دانش آموخته پزشکی و بهداشت عمومی از دانشگاه علوم پزشکی تهران

پاسخ بدهید

اولین نفری باشید که نظر می دهید

مرا مطلع کن از
avatar
wpDiscuz
Powered by Themes24x7